મકાન અથવા જમીન ખરીદતી વખતે TDS ના નિયમો – Section 194-IA સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા (2026)

-


મકાન અથવા જમીન ખરીદતી વખતે TDS ના નિયમો – Section 194-IA સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા (2026)


મકાન, ફ્લેટ, પ્લોટ અથવા કોમર્શિયલ પ્રોપર્ટી ખરીદવી એ જીવનનો એક મોટો નિર્ણય છે. પરંતુ ઘણી વખત ખરીદદારો પ્રોપર્ટી ખરીદતી વખતે લાગતા TDS (Tax Deducted at Source) ના નિયમો વિશે અજાણ હોય છે. પરિણામે પછીથી Income Tax Department તરફથી Notice, Interest અથવા Penalty જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડે છે.

જો તમે ₹50 લાખ અથવા તેથી વધુ કિંમતની પ્રોપર્ટી ખરીદી રહ્યા છો, તો Section 194-IA હેઠળ TDS કાપવાની અને સરકારમાં જમા કરવાની જવાબદારી ખરીદદારની હોય છે.

આ લેખમાં આપણે સરળ ભાષામાં જાણીશું કે Property Purchase TDS શું છે, ક્યારે લાગુ પડે છે, કેટલી ટકાવારીથી કપાય છે, Form 26QB અને Form 16B શું છે, Due Date શું છે અને કઈ ભૂલો ટાળવી જોઈએ.

Property Purchase TDS શું છે?

Section 194-IA મુજબ જો કોઈ વ્યક્તિ ₹50 લાખ અથવા તેથી વધુ કિંમતની અચળ મિલકત (Immovable Property) ખરીદે છે, તો ખરીદદારે વેચનારને ચુકવણી કરતી વખતે 1% TDS કાપીને સરકારમાં જમા કરાવવો પડે છે.

આ નિયમનો હેતુ મોટા પ્રોપર્ટી ટ્રાન્ઝેક્શનને પારદર્શક બનાવવાનો અને કરચોરી રોકવાનો છે.

કઈ પ્રોપર્ટી પર TDS લાગુ પડે છે?

નીચે દર્શાવેલી પ્રોપર્ટી પર સામાન્ય રીતે Section 194-IA લાગુ પડે છે:

  • રહેણાંક મકાન

  • ફ્લેટ

  • એપાર્ટમેન્ટ

  • પ્લોટ

  • કોમર્શિયલ ઓફિસ

  • દુકાન

  • બિન-કૃષિ જમીન

કઈ પ્રોપર્ટી પર TDS લાગુ પડતો નથી?

સામાન્ય રીતે નીચેના કેસમાં Section 194-IA લાગુ પડતો નથી:

  • કૃષિ જમીન (Income Tax Act મુજબ વ્યાખ્યાયિત)

  • ₹50 લાખથી ઓછી કિંમતની પ્રોપર્ટી

  • કાયદા મુજબ છૂટ આપવામાં આવેલી કેટલીક વિશિષ્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન

TDS કેટલા ટકા કપાય છે?

જો નિયમ લાગુ પડે તો TDS દર:

1%

અર્થાત્

TDS = પ્રોપર્ટીની કિંમત × 1%

જો વેચનાર PAN આપતો ન હોય, તો કાયદા મુજબ વધુ દરે TDS લાગુ પડી શકે છે.




₹50 લાખની મર્યાદા

જો પ્રોપર્ટીની વેચાણ કિંમત અથવા લાગુ પડતી Stamp Duty Value ₹50 લાખ અથવા તેથી વધુ હોય, તો Section 194-IA મુજબ TDS લાગુ પડે છે.

ઉદાહરણ 1

પ્રોપર્ટીની કિંમત

₹48,00,000

કારણ કે કિંમત ₹50 લાખથી ઓછી છે,

TDS લાગુ પડતો નથી.

ઉદાહરણ 2

પ્રોપર્ટીની કિંમત

₹75,00,000

TDS

1%

₹75,00,000 × 1%

= ₹75,000

ખરીદદાર વેચનારને

₹74,25,000 ચૂકવે

અને

₹75,000 સરકારમાં TDS તરીકે જમા કરે.

TDS કોણ કપશે?

ઘણા લોકો માને છે કે વેચનાર TDS કપે છે.

પરંતુ હકીકતમાં

TDS કપવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી ખરીદદારની છે.

ખરીદદારે

  • TDS કાપવો

  • સરકારમાં જમા કરાવવો

  • Form 26QB ભરવો

  • Form 16B આપવો

આ તમામ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી જરૂરી છે.

TDS ક્યારે કપવો?

ખરીદદાર જ્યારે વેચનારને ચુકવણી કરે અથવા રકમ ક્રેડિટ કરે ત્યારે TDS કાપવો જોઈએ.

જો પ્રોપર્ટીની ચુકવણી હપ્તામાં થાય છે, તો દરેક હપ્તા પર લાગુ પડતો TDS કાપવો જોઈએ.

TAN લેવું જરૂરી છે?

ના.

Section 194-IA હેઠળ સામાન્ય પ્રોપર્ટી ખરીદદારે TAN લેવાની જરૂર નથી.

માત્ર Buyer અને Seller ના PAN દ્વારા સમગ્ર પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ શકે છે.

આ નિયમ વ્યક્તિગત ખરીદદારો માટે પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

Form 26QB શું છે?

Form 26QB એ Challan-cum-Statement છે જેના દ્વારા ખરીદદાર TDS સરકારમાં જમા કરે છે.

તેમાં નીચેની વિગતો ભરવામાં આવે છે:

  • Buyer PAN

  • Seller PAN

  • Property Address

  • Sale Value

  • Payment Date

  • TDS Amount

સફળ ચુકવણી પછી Ackowledgement પ્રાપ્ત થાય છે.

Form 16B શું છે?

Form 26QB ભર્યા પછી ખરીદદાર Form 16B ડાઉનલોડ કરે છે.

આ Form વેચનારને આપવાનો રહે છે.

તેના આધારે વેચનાર પોતાની Income Tax Return માં TDS નો ક્રેડિટ મેળવી શકે છે.

TDS જમા કરવાની Due Date

TDS કપ્યા બાદ નિર્ધારિત સમયમર્યાદામાં સરકારમાં જમા કરાવવો જરૂરી છે.

વિલંબ થાય તો Interest અને Penalty લાગી શકે છે.

તેથી સમયસર Compliance કરવું ખૂબ જરૂરી છે.




Practical Example 1

રોહિત ₹80,00,000 નો ફ્લેટ ખરીદે છે.

TDS

₹80,00,000 × 1%

=

₹80,000

ચુકવણી

વેચનારને

₹79,20,000

સરકારને

₹80,000

Practical Example 2

નીતા ₹1,20,00,000 ની કોમર્શિયલ ઓફિસ ખરીદે છે.

TDS

₹1,20,000

તે Form 26QB દ્વારા જમા કરે છે અને Form 16B વેચનારને આપે છે.

Practical Example 3 (હપ્તામાં ચુકવણી)

પ્રોપર્ટીની કિંમત

₹90,00,000

પ્રથમ હપ્તો

₹30,00,000

TDS

₹30,000

બીજો હપ્તો

₹30,00,000

TDS

₹30,000

ત્રીજો હપ્તો

₹30,00,000

TDS

₹30,000

કુલ TDS

₹90,000

Joint Buyer અને Joint Seller હોય તો?

ઘણી વખત એકથી વધુ ખરીદદારો અથવા વેચનાર હોય છે.

આવા કેસમાં

  • દરેક વ્યક્તિની માલિકીની હિસ્સેદારી

  • PAN વિગતો

  • Form માં સાચી માહિતી

ખૂબ ધ્યાનથી ભરવી જોઈએ.

TDS નહીં કપો તો શું થશે?

જો TDS નહીં કપો અથવા સમયસર જમા નહીં કરો તો

  • Interest લાગશે

  • Penalty લાગી શકે

  • Income Tax Notice આવી શકે

  • Seller ને TDS Credit નહીં મળે

  • ભવિષ્યમાં Compliance ની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે

લોકો સૌથી વધુ કઈ ભૂલો કરે છે?

સામાન્ય ભૂલો

  • TDS કાપવાનું ભૂલી જવું

  • મોડું જમા કરાવવું

  • PAN ખોટો લખવો

  • Property Value ખોટી દાખલ કરવી

  • Form 26QB માં ભૂલ કરવી

  • Form 16B ડાઉનલોડ ન કરવું

  • Broker ઉપર સંપૂર્ણ ભરોસો રાખવો

કયા Documents જરૂરી હોય છે?

  • Buyer PAN

  • Seller PAN

  • Aadhaar (જ્યાં લાગુ પડે)

  • Sale Agreement

  • Property Address

  • Payment Details

  • Mobile Number

  • Email ID




સમયસર Compliance કરવાના ફાયદા

જો યોગ્ય રીતે TDS Compliance કરવામાં આવે તો

  • Penalty ટળે

  • Interest બચી જાય

  • Income Tax Notice આવવાની શક્યતા ઓછી રહે

  • Seller ને સરળતાથી TDS Credit મળે

  • ITR Filing સરળ બને

  • Property Transaction પારદર્શક રહે




મહત્વપૂર્ણ સૂચનો

પ્રોપર્ટી ખરીદતા પહેલાં હંમેશા:

  • Seller નો PAN ચેક કરો.

  • TDS સાચો ગણો.

  • ચુકવણી પહેલાં TDS કાપો.

  • સમયસર Form 26QB ભરો.

  • Form 16B ડાઉનલોડ કરો.

  • તમામ દસ્તાવેજો સુરક્ષિત રાખો.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો (FAQs)

1. પ્રોપર્ટી ખરીદતી વખતે TDS કેટલો કપાય?

Section 194-IA મુજબ સામાન્ય રીતે 1% TDS લાગુ પડે છે.

2. TDS કોણ કપે?

ખરીદદાર (Buyer) TDS કપે છે.

3. TAN લેવું જરૂરી છે?

ના, સામાન્ય રીતે Section 194-IA હેઠળ TAN જરૂરી નથી.

4. Form 26QB શું છે?

TDS સરકારમાં જમા કરવા માટેનો Challan-cum-Statement છે.

5. Form 16B શું છે?

વેચનારને આપવામાં આવતું TDS Certificate છે.

6. કૃષિ જમીન પર TDS લાગે છે?

સામાન્ય રીતે Income Tax Act મુજબ વ્યાખ્યાયિત કૃષિ જમીન પર Section 194-IA લાગુ પડતો નથી.

7. હપ્તામાં ચુકવણી હોય તો TDS કેવી રીતે કપાય?

દરેક હપ્તાની ચુકવણી સમયે લાગુ પડતો TDS કાપવો જોઈએ.

8. સમયસર TDS ન ભરવાથી શું થાય?

Interest, Penalty અને Income Tax Department તરફથી Notice આવી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

જો તમે ₹50 લાખ અથવા તેથી વધુ કિંમતની પ્રોપર્ટી ખરીદી રહ્યા છો, તો Section 194-IA હેઠળ 1% TDS અંગેની જાણકારી હોવી ખૂબ જ જરૂરી છે. યોગ્ય સમયે TDS કાપવો, Form 26QB દ્વારા સરકારમાં જમા કરાવવો અને Form 16B વેચનારને આપવો એ ખરીદદારની મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી છે.

સમયસર અને યોગ્ય રીતે Compliance કરવાથી તમે Interest, Penalty અને Income Tax Notice જેવી મુશ્કેલીઓથી બચી શકો છો. પ્રોપર્ટી ખરીદતા પહેલાં નિયમો સમજીને કાર્યવાહી કરશો તો આખી પ્રક્રિયા સરળ, પારદર્શક અને નિરાંતે પૂર્ણ થશે. 

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

FY 2025-26 Car Purchase TCS Refund Guide – Complete Process to Claim 1% TCS Refund

-
Image
  FY 2025-26 Car Purchase TCS Refund Guide – Complete Process to Claim 1% TCS Refund Introduction Nowadays, many people buy cars without paying much attention to the extra charges added to the final invoice. However, if you purchased a car worth more than ₹10 lakh during FY 2025-26, the showroom or dealer may have collected 1% TCS (Tax Collected at Source) from you. Most taxpayers think this amount is a non-refundable extra expense. But the truth is, if your total taxable income is below the tax liability limit, you can claim this TCS amount back by filing your Income Tax Return (ITR). In this article, we will explain the complete process in simple English so you can easily understand: What is TCS on car purchase? Where to check it? How to file ITR? How to claim refund successfully? What is TCS on Car Purchase? TCS stands for Tax Collected at Source. Under the Income Tax Act, when a person purchases a motor vehicle worth more than ₹10 lakh, the seller or dealership collects 1% TCS ...
Read more

How to Download Form 16A Online from TRACES Portal (FY 2025-26) – Complete Step-by-Step Guide

-
Image
  How to Download Form 16A Online from TRACES Portal (FY 2025-26) – Complete Step-by-Step Guide If you are a business owner, accountant, tax consultant, or TDS deductor, downloading Form 16A correctly is very important. Form 16A is a TDS certificate issued for non-salary payments like professional fees, contractor payments, commission, rent, interest, etc. Many users face confusion while downloading Form 16A from the updated TRACES portal because the process has changed recently. In this article, we will explain the latest and easiest method to generate and download Form 16A online for FY 2025-26 in a simple step-by-step format. This guide is beginner-friendly and useful for tax professionals, GST practitioners, accountants, and small business owners. What is Form 16A? Form 16A is a TDS certificate issued under the Income Tax Act for payments other than salary. It contains details such as: Deductor Name & TAN Deductee PAN Amount Paid TDS Deducted Challan Details Deposit Date Qu...
Read more

GSTR-1 Filing Guide 2026: Complete Table-Wise Explanation for Beginners

-
Image
  GSTR-1 Filing Guide 2026: Complete Table-Wise Explanation for Beginners Introduction For many taxpayers, accountants, and small business owners, the biggest confusion while filing GST returns is: Which sales go into B2B? Where should B2C sales be reported? Which table is used for exports? How do you report SEZ supplies? Where should credit notes and amendments be entered? Most GST filing mistakes happen not because of calculation errors, but because taxpayers select the wrong table while filing GSTR-1. And one wrong table selection can lead to: GSTR-2B mismatch ITC issues for customers Client complaints Department notices Time-consuming reconciliation work In this complete guide, we will understand GSTR-1 table-by-table in simple English so that you can confidently identify where every transaction should be reported. What is GSTR-1? GSTR-1 is a GST return used to report: Outward supplies Sales invoices Credit notes Debit notes Export transactions The data uploaded in GSTR-1 direc...
Read more